Het NSOcafé van 26 november ging over het nieuwe werken. Wat houdt dit in voor het bedrijfsleven, zijn er al voorbeelden in het onderwijs? Wat bedoelen we ermee. Hieronder een weerslag van de discussie en de conclusies. Denk gerust mee en doe mee aan de dialoog!

Het nieuwe werken. In het NSOcafé van 26 november 2010 gingen we na wat dit inhoudt in het bedrijfsleven en of er al voorbeelden in het onderwijs zijn. De kern van het concept is uit te drukken als een goede geïntegreerde combinatie van bricks, bytes en behaviour.

• De bricks
  Bij het nieuwe werken wordt gezorgd voor een omgeving waarin flexibel werken mogelijk is. Dit gebeurt meestal door flexibele werkruimten te maken. Dit maakt het mogelijk om alleen ongestoord te werken, om in kleine groepen te werken, om te vergaderen, om informeel te overleggen in een grand café-achtige omgeving. Hierbij horen uiteraard ook flexibele werktijden en ruimte voor thuis en onderweg werken.
• De bytes
  De bytes zorgen voor moderne digitale ondersteuning, zoals internetomgevingen voor online overleg en samenwerking, databases voor archivering en kennisdeling en mobiele telefoon met GPS voor bereikbaarheid.
• Behaviour
  Het belangrijkste is echter het op andere manieren samenwerken (behaviour). Kernwoorden hierbij zijn: van controle naar autonome teams en van procescontrole naar resultaatverantwoordelijkheid.

De ervaringen in het bedrijfsleven (met als het grote voorbeeld de Rabobank) laten zien dat er veel voordelen verbonden zijn aan het nieuwe werken. De rol van de directie is bij de invoering essentieel (voorbeeldgedrag, enthousiasmeren, noodzaak laten zien). Het mag niet alleen gaan om de bricks en bytes, maar vooral ook om de cultuurverandering. Resultaatgericht werken is daarbij een belangrijke kern.

De educatieve faculteit van de Hogeschool Utrecht is het onderwijsvoorbeeld dat we hebben behandeld. Voor de nieuwbouw waren veel minder vierkante meters beschikbaar. Daarom werden 300 werkplekken ingericht voor 500 medewerkers. Aan alle medewerkers werd een mobiele telefoon met GPS uitgereikt. De portier kan zien waar de telefoon zich bevindt in het gebouw.

Enkele kernervaringen zijn hier:

- De directeur gaf zelf het goede voorbeeld en heeft ook geen eigen kamer.
- De oorspronkelijke volledige structuurloosheid van de kamerverdeling werkte niet goed: mensen willen hun samenwerkingspartners in de buurt hebben. Nu zijn er subdelen in het gebouw voor groepen medewerkers; 
sommigen hebben wel een vaste kamer.
- Het oorspronkelijke idee - dat ook studenten alle ruimtes kunnen gebruiken - is teruggedraaid vanwege overload.
- Mensen zijn ondanks opstartproblemen heel snel gewend geraakt aan en enthousiast over de nieuwe situatie.

We vroegen ons af of het nieuwe werken ook iets is voor het (voortgezet) onderwijs. Enkele deelnemers aan het café hadden al wat ervaringen. Enkele conclusies die we trokken:

1. In het onderwijs gaat het niet alleen om flexibiliteit van docenten, maar ook van leerlingen, zoals bijvoorbeeld flexibele roostertijden, 8-20 openstelling; community colleges en 52 weken openstelling zoals op de Sterrenschool; ook het perspectief van ouders is van belang.
2. Op scholen is al sprake van flexibele werkplekken en -tijden. Hier is juist behoefte aan meer werkplekken en meer overleg tussen docenten. Misschien kunnen scholen in die zin een stap overslaan en de bricks en bytes direct goed organiseren.
3. Vooral op het gebied van de bytes voor samenwerking en kennisdeling kunnen scholen nog veel slagen maken.
4. De grootste stap die gezet moet worden is de cultuurverandering in de richting van autonome teams en resultaatverantwoordelijk werken. Ook dit moet in/voor het onderwijs nog beter uitgewerkt worden.

Ook perspectief voor het onderwijs?
We concludeerden dat het nieuwe werken ook voor het onderwijs interessante perspectieven kan bieden, maar dat nog eigen invullingen bedacht moet worden. We kunnen niet zomaar de ervaringen in het bedrijfsleven overzetten naar de onderwijscontext.

Meedoen?
Wie wil meedenken in een virtuele community over de mogelijkheden voor het onderwijs? Wie kent schoolleiders en anderen die mee willen denken? Mail dan even naar Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. .

Het volgende NSOcafé vindt plaats op 1 februari 2011. Suggesties voor thema’s zijn van harte welkom!

Robert-Jan Simons
Directeur NSO